Bildiri Konusu:Çocuk ve Medya


Ana Haber Bültenlerinin Çocuklara Uygunluğu Açısından İncelenmesi
Araştırmada televizyon kanallarındaki ana haber programları, çocukların uygunluğu açısından değerlendirilmiştir. Televizyon ana haber programları yetişkinlere yönelik konuları ele alır. Bu programlar çocukların izlemesi muhtemel olan saatlerde yayınlandığı için, içeriklerinin çocukların yaşlarına ve gelişim seviyelerine uygunluğu öneme sahiptir. Araştırmanın amacı televizyon ana haber programlarının içeriklerinin, çocukların gelişim sürecine uygun olup olmadığını inceleyerek çocuklara uygun içerikleri daha iyi anlamak ve farkındalık oluşturmaktır. Çalışma nitel araştırma yöntemlerinden durum deseni ile yapılmıştır. Araştırmada haberde yer alan haberlerin içeriği, dil kullanımı, görsel öğeleri, sunum şekilleri gibi unsurlar dört uzman görüşüne dayanarak belirlenmiş 33 kriter doğrultusunda değerlendirilmiştir. İncelenen haber kanalları televizyon izleme araştırmalarını organize etmek ve denetlemek amacıyla oluşturulmuş anonim şirket (TİAK) tarafından belirlenen ‘en fazla izlenen haber programları’ referans alınarak seçilmiştir. Ana haber bültenleri 23.08.2023 tarihinde incelenmiş, bu zaman diliminin belirlenmesinde amaçlı örneklem yöntemi kullanılmıştır. Değerlendirmeler sonucunda 31 haberin çocuklara uygunluğu incelenmiştir. Sonuçlar, içerik analizi yöntemi kullanılarak rapor edilmiştir. Bell (2001) e göre içerik analizi, çalışılan konu içinde yer alan kategorinin başında ne şekilde ve ne sıklıkla öne çıkarıldığını, temsilinde nelere öncelik verilip verilmediğini gösterebilmesi açısından önemlidir. İnceleme yapılan her iki kanaldaki haber programlarında gösterilen 31 haber arasında toplam 9 tür haber yapıldığı tespit edilmiştir. Bunlar siyaset, yangın, ekonomi, cinayet, hırsızlık, kaza, şiddet, magazin ve diğer olarak tespit edilmiştir. Bu haber türlerinde siyaset haberinin 7 defa, yangın haberinin 4 defa, ekonomi ve cinayet haberlerinin 3’er defa, hırsızlık haberinin 2 defa, kaza, şiddet ve magazin haberlerinin birer defa, diğer türdeki haberlerin ise 9 defa yapıldığı gözlenmiştir. İncelenen haberlerde çocuklar için uygun olmayan içeriğe 116 kez rastlanmıştır. 13 haberin yapıldığı kanalda 52, 18 haberin yapıldığı kanalda ise 64 kez çocuklar için uygun olmayan içerikle karşılaşılmıştır. Bu olumsuz içerikler arasında en sık olarak 21 defa ile haberi anons eden spikerin ya da haberi yapan habercinin anlatımlarında ifade edilen olumsuz duygular (üzüntü, korku, dehşet, gerilim vb.) olmuştur. Bunun ardından haberlerde üzüldüğünü, korktuğunu söyleyen birileri ile 9 defa karşılaşılmıştır. Ayrıca ağlayan/çaresiz/üzülen/bağıran yetişkinlere ise haberlerde 7 kez rastlanmıştır. Bunların yanı sıra incelenen haberlerde spikerlerin 6 defa cinayet/ölmek/ölüm gibi kelimeleri kullandığı tespit edilirken, 6 defa da haberlerin görüntülerinde çığlık/bağırma sesleri ile karşılaşılmıştır. İncelenen haberlerde spikerlerin 4 kez kavga, silah ya da çatışma ifadelerini kullandıkları, 4 kez yangın ya da ateş kelimelerini kullandıkları, 4 kez haber görüntülerinde yangının yer aldığı, 4 kez bağıran ya da ağlayan çocuk görüntülerinin yer aldığı, 4 kez de olumsuz duygu çağrıştıran müziklerin haberlere eşlik ettiği tespit edilmiştir. Haberi sunan spikerlerin 3 defa cinayet, ölmek, kan dökme vb. Kelimeleri kullandıkları tespit edilmiştir. Ayrıca haberi yapan habercinin haberin görüntülerinin verildiği esnada 3 defa yaralama kelimesini kullandığı tespit edilmiştir. İncelenen haberlerde 2 defa ölü insanların gösterildiği, 2 defa yaralanmış insanların gösterildiği, 2 defa kazanın gösterildiği, 2 defa da patlama sesinin olduğu gözlemlenmiştir. Hem haberin anonsunu yapan spikerin hem de haberi anlatan habercinin birer defa tecavüz kelimelerini kullandıkları tespit edilmiştir. Ayrıca görüntülerde bir defa da kesici bir alet gösterilmiştir. Çocuklar için uygun olmayan haber içeriklerine 35 defa ile en fazla yangın haberlerinde karşılaşılmıştır. Bunun ardından araştırmada belirtilememiş olan ve diğer olarak adlandırılan türlerde ise çocuklar için uygun olmayan içeriğe 32 kez karşılaşılmıştır. Cinayet haberlerinde 21 defa çocuklar için uygun olmayan içerik tespit edilmiştir. Şiddet türündeki haberlerde ise 10 defa çocuklar için uygun olmayan içeriğe rastlanmıştır. Çocuklar için uygun olmayan haber içeriğine ise en az siyaset ve magazin haberlerinde rastlanmıştır.

Anahtar Kelimeler: Televizyon haberi, çocuk, çocuğa uygunluk